The Blog

-0786

Αναζητήσαμε στην Ελλάδα έθιμα και δρώμενα που συμβαίνουν κατά την περίοδο των καρναβαλιών. Εκείνο που μας τράβηξε περισσότερο την προσοχή είναι οι Μπούλες & οι Γιανίτσαροι. Ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του πίσω στην Τουρκοκρατία, τα ακούσματά του είναι πένθιμα, παρά τη χαρούμενη διάθεση των ανθρώπων του, και η  πόλη του είναι η Νάουσα Ημαθίας.

Αλλά τι ακριβώς αναβιώνει αυτό το έθιμο;

Η Ιστορία αναφέρει τα παρακάτω….

Οι Γιανίτσαροι δεν είναι άλλοι από τα ανύπαντρα παλικάρια της Νάουσας που φεύγανε στον κλεφτοπόλεμο με σκοπό να ρίξουν τον Τούρκικο ζυγό. Ο αποχωρισμός από το σπίτι, ο ιερός σκοπός της αποστολής, ο φόβος της μητέρας εάν θα καταφέρει να γυρίσει ζωντανός ο Γιανίτσαρός της, το άγνωστο αλλά και η ανδρεία των παλικαριών, όλα αποτυπώνονται στη μουσική που συνοδεύει αυτό το έθιμο. Ζουρνάς και νταούλι κεντάνε πότε γρήγορους και πότε αργούς ρυθμούς, προετοιμάζοντας τους Γιανίτσαρους για της στιγμές του πολέμου.

Η Μπούλα από την άλλη έχει το ρόλο του αντιπερισπασμού. Δεν είναι τίποτα άλλο από έναν άνδρα ντυμένο με γυναικεία ενδυμασία, ο οποίος παριστάνει τη νύφη. Με πρόφαση τον γάμο, οι Γιανίτσαροι κατεβαίνουν από τα βουνά με καλυμμένα τα πρόσωπά τους με μία μάσκα που την αποκαλούν πρόσωπο, ώστε να παρευρεθούν στο χαρμόσυνο αυτό γεγονός. Συγκεντρώνονται σε ομάδες, τα λεγόμενα μπουλούκια και περιφέρονται στην πόλη καλώντας τον κόσμο της να παρευρεθεί στο γεγονός. Μόλις φτάσουν στο Δημαρχείο ζητάνε την άδεια του Τούρκου Δημάρχου και ξεκινάει το γλέντι. Στην πραγματικότητα, οι Γιανίτσαροι βρίσκουν τον τρόπο να δουν τις οικογένειες τους, για σύντομο χρονικό διάστημα, για να ανασυγκροτηθούν και να δουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Αυτή ήταν η ιστορία του τότε. 

Στο παρόν οι Μπούλες και οι Γιανίτσαροι είναι η υπενθύμιση στιγμών της ιστορίας της πόλης γραμμένες με αίμα. 

Όπως αναφέρεται και στην πηγή μας «Οι Γιαννίτσαροι και οι Μπούλες υπακούουν σε ένα αυστηρό τυπικό. Η τέλεση του εθίμου απαιτεί την πειθαρχημένη υπαγωγή σε ορισμένους κανόνες, όπως τη συμμετοχή μόνο των ανδρών στο έθιμο, την τελετουργική μεταμφίεση του Γιανίτσαρου και της Μπούλας, την αυστηρή τήρηση του χορευτικού και μουσικού ρεπερτορίου και τη δράση του μπουλουκιού σε συγκεκριμένο δρομολόγιο.»

Το έθιμο είναι μεγάλο και ιδιαίτερα λεπτομερές. Ωστόσο, αξίζει να αναφερθούμε σύντομα σε κάποια από τα χαρακτηριστικά του. Ανάμεσα σε αυτά είναι και η ενδυμασία του Γιανίτσαρου: η κοντέλα (είδος φαρδυμάνικου πουκαμίσου), η φουστανέλα (με 250 έως 400 λαγκιόλια, δηλαδή πιέτες), το πισλί (είδος φέρμελης, δηλαδή γιλέκου),το ζουνάρι (είδος υφασμάτινης ζώνης που φοριέται στη μέση), το σελιάχι, οι κάλτσες , τα τσαρούχια και , για τελείωμα, ο πρόσωπος. Ο πρόσωπος είναι κέρινη χειροποίητη μάσκα, την οποία φορούν οι Γιανίτσαροι καθόλη τη διάρκεια του εθίμου και την αφαιρούν μόνο όταν σουρουπώσει κι εφόσον έχουν καταφθάσει στην περιοχή Αλώνια της Νάουσας. Ως πανοπλία και προστατευτικό μέσο, η στολή φέρει μία συλλογή από ρούπια (κέρματα) και φυλαχτά μπροστά στον θώρακα.  Η ενδυμασία ολοκληρώνεται με την πάλα, ένα ατσάλινο σπαθί το οποίο φέρει πάνω του ο Γιανίτσαρος, όπου κατά τη διάρκεια του εθίμου το χρησιμοποιεί σε χορευτικές φιγούρες.

Καθώς ο Γιανίτσαρος ετοιμάζεται, καταφθάνει το μπουλούκι με τα αδέρφια του, τους υπόλοιπους Γιανίτσαρους. Από αυτό το σημείο και έπειτα ξεκινάει μία συγκινητική τελετουργία. Ο Γιανίτσαρος βγαίνει στο μπαλκόνι και χαιρετά το μπουλούκι με μία ρυθμική κίνηση στα χέρια και το στήθος, ώστε να κινηθούν όλα τα ρούπια που είναι κρεμασμένα στο θώρακα. Η κίνηση του Γιανίτσαρου ακολουθεί το βαρύ ρυθμό του ζουρνά και του νταουλιού, τα οποία ηχούν τη μελωδία του Ζαλιστού. Το μπουλούκι χαιρετά τον Γιανίτσαρο με τον ίδιο τρόπο και έτσι τον καλωσορίζουν στην ομάδα τους.

Βγαίνοντας από την οικία του, ο Γιανίτσαρος κάνει 3 φορές τον σταυρό του και χαιρετά τους οικείους του με μία χειραψία συνοδευόμενη από 3 πηδήματα. Αυτή είναι ίσως και η πιο συγκινητική στιγμή του εθίμου, καθώς ο νεαρός Γιανίτσαρος αποχαιρετά την οικογένειά του για να ενταχθεί στο μπουλούκι με το οποίο θα υπερασπιστεί την πατρίδα του στα βουνά.

Το μπουλούκι, έπειτα, ξεχύνεται στους δρόμους, για να συγκεντρώσει τα υπόλοιπα «αδέρφια» του. Ακολουθεί η τελετουργία του Δημαρχείου. Εκεί ένας Γιανίτσαρος και μία Μπούλα ζητούν άδεια από το Δήμαρχο για να χορέψει το μπουλούκι. «Κι αρχίζει ο χορός. Ο ζουρνάς παίζει το Θούριο του Ρήγα και οι πάλες βγαίνουν από τα θηκάρια.» 

 

 

 

 

 

Ωστόσο, ο χορός δεν σταματάει εκεί. Το μπουλούκι ξεχύνεται στα στενά της πόλης. Η διαδρομή είναι συγκεκριμένη, καθώς πάντα η πρώτη στάση είναι στο Τριώδι, μετέπειτα τα Καμένα, ύστερα η Πουλιάνα, τα Μπατάνια, το Κιόσκι και  τέλος  ο Αη-Γιώργης. Οι μουσικοί ηχούν διαφορετικά τραγούδια ανά γειτονιά και πρωτοχορευτές σε αυτά τα τραγούδια είναι όσοι μένουν σε εκείνες τις γειτονιές.

Το έθιμο κορυφώνεται το απόγευμα στην περιοχή «Αλώνια», όπου οι Γιανίτσαροι αφαιρούν τον πρόσωπο και αποκαλύπτουν τις πραγματικές τους μορφές. Ζουρνάς, νταούλι, Γιανίτσαροι, θεατές…όλοι μεθούν από την αυθεντικότητα αυτού του εθίμου, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα ξενόφερτα. Κάθε φόβος κατά του εχθρού χάνεται στο χτύπημα της πάλας, κάθε μεράκι για την ελευθέρωση της πατρίδα αποτυπώνεται στον πένθιμο ρυθμό του ζουρνά και όλη η ανδρεία που χαρακτηρίζει του Έλληνες σκιαγραφείται στη λεβεντιά των Γιανίτσαρων.

 

 

 

 

 

 

 

 

Πηγή: https://naouseika-nea.blogspot.com/2013/03/blog-post_20.html?fbclid=IwAR1hq7aNaYmwXa1Edt1rxj7V1GwqaJhbtCtvwSZiJwcW3m-jh4imlf6B4sA

Αφήστε το σχόλιο σας

Your email address will not be published.

Με την εισαγωγή του σχολίου σας στα νέα μας, συμφωνείτε στην αποθήκευση προσωπικών σας στοιχείων βάση του νέου Ευρωπαϊκού Κανονισμού GDPR (General Data Protection Regulation) που αφορά στον τρόπο διαχείρισης των προσωπικών δεδομένων των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.